Met de gebiedende wijs geef je een opdracht, advies of bevel. In het Nederlands zijn dat zinnen zoals: “Sta op!” of “Luister goed!”.
In het Duits hangt de vorm van de gebiedende wijs af van de persoon of personen tegen wie je praat. Er zijn vier verschillende vormen.
Enkelvoud
Deze vorm gebruik je als je praat tegen een vriend, klasgenoot of familielid.
- De basisregel: Je gebruikt de stam van het werkwoord (het hele werkwoord zonder -en).
- Kommen -> Komm! (Kom!)
- Gehen -> Geh! (Ga!)
Belangrijke uitzonderingen:
- Stam eindigt op -d of -t: Er komt verplicht een -e achter de stam voor de uitspraak.
- Warten -> Warte! (Wacht!)
- Stam eindigt op -m of -n: Gaat hier een f, ch, g of t aan vooraf (zoals bij atmen of öffnen)? Dan komt er ook een -e achter.
- Öffnen -> Öffne! (Open!)
- Sterke werkwoorden met een e -> i(e) wissel: Verandert de e in de tegenwoordige tijd in een i of ie? Dan gebeurt dat ook in de gebiedende wijs. Er komt dan geen extra -e achter.
- Geben -> Gib! (Geef!)
- Lesen -> Lies! (Lees!)
- Sterke werkwoorden met een umlaut (a -> ä): Deze krijgen in de gebiedende wijs geen umlaut.
- Fahren -> Fahr! (Rijd!)
Meervoud
Deze vorm gebruik je als je praat tegen een groepje vrienden, klasgenoten of teamgenoten.
- De regel: Je gebruikt de normale ihr-vorm uit de tegenwoordige tijd (stam + -t).
- Kommen -> Kommt! (Kom!)
- Lesen -> Lest! (Lees!)
- Warten -> Wartet! (Wacht!)
De beleefdheidsvorm (Sie)
Deze vorm gebruik je bij docenten, volwassenen of vreemden.
- De regel: Je gebruikt het hele werkwoord en zet het woord Sie erachter.
- Kommen -> Kommen Sie! (Kom!)
- Lesen -> Lesen Sie! (Lees!)
Tip: Je kunt het woord bitte toevoegen om de zin vriendelijker te maken: Kommen Sie bitte mit!
Wij-vorm
Deze vorm gebruik je als je een voorstel doet aan een groep waar je zelf ook bij hoort (“Laten we…”).
- De regel: Je gebruikt het hele werkwoord en zet het woord wir erachter.
- Gehen -> Gehen wir! (Laten we gaan!)
- Machen -> Machen wir! (Laten we doen!)
Onregelmatige werkwoorden
De werkwoorden sein, haben en werden volgen de normale regels niet. Deze vormen moet je uit je hoofd leren:
| Werkwoord | Enkelvoud | Meervoud | Beleefd (Sie) | Samen (wir) |
| sein | Sei leise! | Seid leise! | Seien Sie leise! | Seien wir leise! |
| haben | Hab Geduld! | Habt Geduld! | Haben Sie Geduld! | Haben wir Geduld! |
| werden | Werde aktiv! | Werdet aktiv! | Werden Sie aktiv! | Werden wir aktiv! |